POGODA

Reklama


Wydarzenia

Dr Józef Pluciński • Wtorek [20.12.2011, 08:33:18] • Świnoujście

Nazwy ulic Świnoujścia po 1945 r.

Nazwy ulic Świnoujścia po 1945 r.

Zmieniało się oblicze miasta i nazwy jego ulic. Narożnik niegdyś ulic Żymierskiego i Walki Młodych obecnie Konstytucji 3 Maja i Kościuszki, 1967 r. (fot. Andrzej Ryfczyński )

Po wkroczeniu do Świnoujścia zwycięskich oddziałów radzieckich, wyznaczony został niemal natychmiast komendant wojenny miasta i powiatu. Ten z kolei powołał cywilny, niemiecki samorząd oczywiście absolutnie zależny od rosyjskiej komendantury. Kierownictwo owego samorządu stanowić mieli komuniści i członkowie antyfaszystowskiego ruchu oporu ale ponieważ tych w zasadzie nie było więc wybór był i w wypadku Świnoujścia dość przypadkowy. Poza wykonywaniem poleceń komendantury w zakresie organizacji życia miasta, musieli się też oni wykazać działaniami oczyszczającymi miasto z pozostałości i śladów hitleryzmu.

W pierwszym rzędzie zmienione zostały nazwy wszystkich ulic i placów, instytucji i budynków noszących nazwy hitlerowskich dostojników i aktywistów a także osób uznanych za nosicieli niemieckiego militaryzmu. W ich miejsce miały wchodzić nazwy osób akceptowanych przez Rosjan. Ponieważ poza Marksem, Engelsem, Różą Luxemburg, oraz pisarzami Goethe i Schillerem, zbyt wielu patronów ulic nie było do zaproponowania, wracano do nazw dawnych sprzed okresu nazistowskiego. Cały trud niemieckiego samorządu został jednakże wkrótce zniweczony, ponieważ w początkach października 1945 r. , ku zaskoczeniu mieszkających tu Niemców, miasto i powiat przekazane zostały Polakom.

Polska administracja mająca w pierwszych miesiącach wiele innych problemów do załatwienia, nazwami ulic zajmowała się w drugiej kolejności. Gdy do tego przystąpiono, to zmiany dotyczyły pewnego fragmentu miasta zasiedlonego przez polskich osadników. Propozycje polskich nazw opracowali przede wszystkim pierwszy polski burmistrz Świnoujścia Ignacy Molik, kierownik Obwodowego Urzędu Informacji i Propagandy, artysta plastyk Stanisław Kuglin oraz jego żona, a jednocześnie referent kultury w Urzędzie Pełnomocnika Rządu, pani Zofia Kuglin. Ustalenia tej trójki zostały przyjęte jako obowiązujące. Jakie one były?

Jedna z głównych wówczas ulic Lindenstrasse, obecna Armii Krajowej, otrzymała nazwę ulicy Armii Czerwonej. Dzisiejszy Plac Rybaka a niemiecki Rathausplatz , nazwany został Placem Stalina.

Nazwy ulic Świnoujścia po 1945 r.

Dawna Lindenstrasse przez długie powojenne lata nosiła nazwę ulicy Armii Czerwonej. Pocztówka z 1936. (fot. Archiwum autora )

Pozostałe ulice i place w centrum otrzymały już nazwy związane z naszą polską historią: Plac Słowiański, Plac Wolności, oraz Hołdu Pruskiego, Piastowska, Szopena, Kazimierza Wielkiego ( obecna Piłsudskiego do Hołdu Pruskiego) i na jej przedłużeniu Władysława Łokietka. Z naszą narodową historią związane też były nazwy ulic Bolesława Chrobrego i Bolesława Krzywoustego, Ignacego Paderewskiego jak też Zawiszy Czarnego Narutowicza, Wyspiańskiego, Matejki i naturalnie Wybrzeże Władysław IV. Jedna z ważniejszych komunikacyjnie ulic prowadząca wówczas do promu, kursującego w okolicach Kapitanatu, dawna Lotsenstrasse (dziś Boh. Września) otrzymała nazwę ulicy Pomorskiej. Przecinająca ją Gartenstrasse ( ul. Monte Cassino ) nazwano początkowo Ogrodową, później jednak nosiła już miano ulicy Limanowskiego, działacza PPS. Już nieco później, po wizycie rządowej w Świnoujściu dzisiejsza ulica Konstytucji 3 Maja, niemiecka Färberstrasse, zyskała miano ulicy Żymierskiego, ówczesnego dowódcy Wojska Polskiego i Ministra Obrony Narodowej.

Nazwy ulic Świnoujścia po 1945 r.

Michał Rola Żymierski, podczas wizyty w Świnoujściu w kwietniu 1946 r.(fot. Archiwum autora )

Zatwierdzenia nazw i nadania im charakteru urzędowego dokonano uchwałami Miejskiej Rady Narodowej w 1947 roku. Oprócz wymienionych powyżej, zatwierdzono też nazwy ulic Batalionów Chłopskich, Armii Ludowej, Granicznej, Karsiborskiej, Krzywej i Warszawskiej. Wtedy też zatwierdzono pierwszą ważną zmianę. Ulica Pomorska otrzymała nową nazwę ul. Świerczewskiego dla uczczenia pamięci gen. Karola Świerczewskiego, który zginął w Bieszczadach w zasadzce zorganizowanej przez oddział UPA w 1947 r. i był kreowany na bohatera narodowego.

Nazwy ulic Świnoujścia po 1945 r.

Od 1947 roku była to ulica Karola Świerczewskiego. Fot. L. Dröse(fot. Archiwum autora )

Już w latach następnych, w miarę jak przez Polaków przejmowane były kolejne, peryferyjne części miasta, po wysiedleniu z nich Niemców, nadawano im nazwy będące w gruncie rzeczy „tłumaczeniem” po niemiecku nazwanych polskich krain geograficznych i miast. Były to m.in. obecne ulice: Poznańska, Grudziądzka, Śląska, Bydgoska, Toruńska. Wielkopolska, Małopolska, Kujawska.

W miarę, jak coraz mocniej umacniały się w Polsce rządy lewicy, odbijało się to na nazwach ulic, także w Świnoujściu. Powoli eliminowano królewskich patronów zastępując je jak to mawiano bardziej postępowymi. I tak przed 60-ciu laty ulice Kazimierza Wielkiego i Władysława Łokietka, przemianowano na Bohaterów Stalingradu. Nosząca imię działacza socjalistycznego Limanowskiego ( dziś Monte Cassino ) otrzymała imię ideologicznie słuszniejszego Feliksa Dzierżyńskiego. Pobliska ulica Zawiszy Czarnego ( dziś Wyszyńskiego ) zyskała imię równie słusznego Juliana Marchlewskiego.

Nazwy ulic Świnoujścia po 1945 r.

Ulica nosząca po wojnie nazwy: Ogrodowa, Limanowskiego, Dzierżyńskiego a dzisiaj Monte Cassino. Fot. L. Dröse(fot. Archiwum autora )

Jeszcze krótka informacja o tym, co się działo za płotem oddzielającym rosyjski gorodok od polskiej części miasta. Otóż gospodarujący tam Rosjanie, żeby się jeszcze lepiej czuć jak u siebie w domu, uliczkom dzielnicy nadmorskiej nadali nazwy o rosyjskim brzmieniu.

Nazwy ulic Świnoujścia po 1945 r.

A co się działo za tym płotem ? Fot. ze zbiorów Muzeum Rybołówstwa w Świnoujściu.(fot. Archiwum autora )

Zgodnie z tym obecna ulica Słowackiego nosiła miano Sowietskaja, Sienkiewicza Bałatyjskaja, Powstańców Śląskich – Matroskij Piereułok, Emilii Plater – Torpednej Piereułok, Kasprowicza – Fłotskaja itd.

Tak jak to w takich przypadkach bywa, konieczne było kolejne przesilenia polityczne, by znowu zmienił się katalog nazw świnoujskich ulic. O tym już jednak napiszę w odcinku kolejnym

źródło: www.iswinoujscie.pl


komentarzy: 37, skomentuj, drukuj, udostępnij

Twoim Zdaniem

Dodaj Komentarz

Dodając komentarz akceptujesz
Regulamin oraz Politykę prywatności.

Zauważyłeś błąd lub komentarz niezgodny z regulaminem?
 
Oglądasz 1-25 z 37

Gość • Niedziela [25.12.2011, 18:07:58] • [IP: 194.28.169.***]

ul.Boh.Września do niedawna miała nazwe Borygostrasse.

Gość • Niedziela [25.12.2011, 08:37:03] • [IP: 92.42.118.***]

"22.12.2011, 23:02] • [IP: 80.245.189.***]"-Przemek? Dzięki, Również Wesołych -dbajcie o zdrowie.

Alk • Sobota [24.12.2011, 18:23:47] • [IP: 217.97.193.***]

Dziękuje Panie Doktorze za kolejny fantastyczny artykuł na temat naszego miasta i jego historii.Życzę Panu i Pańskiej rodzinie Wesołych i pogodnych Świąt Bożego Narodzenia.A w Nowym Roku przede wszystkim zdrowia i wszelkiej pomyślności, radości i miłości.A sobie i pozostałym miłośnikom historii naszego wspaniałego miasta wielu ciekawych artykułów pisanych rzecz jasna przez Pana.Wszystkiego najlepszego z okazji Świąt Bożego Narodzenia dla wszystkich bez wyjątku życzy Alk.

Gość • Sobota [24.12.2011, 16:07:16] • [IP: 88.156.233.***]

Autorowi ciekawych opowieści o Naszym mieście, oraz czytelnikom, ktorzy tu zaglądają:))życzę WESOŁYCH I PEŁNYCH MAGII ŚWIĄT...

Gość • Sobota [24.12.2011, 11:49:35] • [IP: 95.129.225.***]

co do starych zdjęć, polecam stronę www.stare-fotografie.com/swinoujscie/ nie ma tam jednak zdjęć ścia z okresu powojennego

Gość • Piątek [23.12.2011, 09:50:18] • [IP: 80.245.186.**]

bardzo rposimy o większą porcję zdjęć starego Świnoujścia

Gość • Czwartek [22.12.2011, 23:02:12] • [IP: 80.245.189.***]

ten czteroklatkowiec za starym domem tam mieszkałem w pierwszej klatce od ulicy nie widać jej to chyba druga miałem wtedy 4 lata

Gość • Czwartek [22.12.2011, 20:59:19] • [IP: 88.156.234.***]

232, burdel strasse ? Chyba ze wzgledu na Manke Ogier, ktora mieszkala w budynku tuz przed Jana z Kolna. ..1 /29 Skandynawii sie tamchyba przewinelo. ..Wchodzili z kasa a czesto wychodzili goli i nie wesoli.

Gość • Czwartek [22.12.2011, 18:31:59] • [IP: 88.156.232.***]

Ondyś Świerczewskiego była też zwana Burdel Strasse.

Bździągwa • Czwartek [22.12.2011, 15:02:08] • [IP: 31.63.239.***]

Może ulicę Rybaki zamienić na „Poławiaczy Owoców Morza?”

Gość • Czwartek [22.12.2011, 11:54:59] • [IP: 80.245.182.***]

rybaki powinni zmienić ta staroświecką nazwę bo jak taka tradycja jak powiada poprzednik to może konstytucyji 3 maja ;)

Gość • Czwartek [22.12.2011, 09:05:57] • [IP: 92.42.117.**]

Przecież sprawa" Rybaki" została wyjaśniona w komentarzach przy ubiegłotygodniowym odcinku. Czytać umiecie? Czy problemy ze zrozumieniem?

Gość • Środa [21.12.2011, 22:43:53] • [IP: 88.156.232.***]

Antyfaszystowski ruch w 45roku, ponoć i był. Pamiętam jak w wojsku sierżant Całko mówił o przyjacielach z DDR i wrogach NRF. Poprosiłem aby powiedział jaka była różnica między nimi w 39r, skończyło się na -maski włóż-. ..

Gość • Środa [21.12.2011, 16:35:31] • [IP: 80.245.182.***]

a co z tą Rybaki? Moze pan Pluciński wyjasni ta zagadke?

Bździągwa • Środa [21.12.2011, 14:43:18] • [IP: 31.63.246.***]

Co do ulicy Kruczej, to nie mam wątpliwości.

Gość • Środa [21.12.2011, 12:41:30] • [IP: 88.156.233.***]

taaa..a Matejko to wódz Apaczów..

smakosz • Środa [21.12.2011, 12:40:10] • [IP: 71.246.113.**]

Pierwsze bloki z windami byly budowane kolo kosciola co do nazw ulic np. drink strase dawna swierczewskiego

Gość • Środa [21.12.2011, 11:37:19] • [IP: 88.156.235.**]

zawsze myślałem, że Rybaka to był jakiś człowiek. Z resztą tamte bloki mimo iż niektóre wyglądają jeszcze obskurnie to są w miarę porządne z wysokością pomieszczeń 2, 80m prawie jak kamienice a nie jak większość z pozostałych 2, 50 czy na Wyspiańskiego/Matejki 2, 45. Wtedy jeszcze porządnie budowano.

Gość • Środa [21.12.2011, 09:51:10] • [IP: 80.245.182.***]

a co to znaczy RYBAKI ? ? zawsze mnie to zastanawialo dlaczego nie rybacka albo rybaków tylko rybaki." ej rybaki zlapaliscie dzisiaj cos na sieci?" hehe jaka wiejska nazwa

Gość • Środa [21.12.2011, 03:59:20] • [IP: 62.121.114.**]

Ulica Pomorska otrzymała nową nazwę ul. Świerczewskiego dla uczczenia pamięci gen. Karola Świerczewskiego, który zginął w Bieszczadach w zasadzce zorganizowanej przez oddział UPA w 1947 r. i był kreowany na bohatera narodowego. --------------- No własnie tego na pewno nie wiadomo czy to było UPA. Poznałem kiedyś człowieka, który był w ochronie Świerczewskiego to już był bardzo stary człowiek. Mówił, że jak zaczęli do nich tłuc to uciekli do rowu, nie było żadnych szans. Świerczewski specjalnie się nie krył, zaczął strzelać z pistoletu, podziurawili go jak sito. A kto to zrobił? Wokół Baligrodu ponoć wycofano oddziały wojska i milicji. jest podejrzenie, że dokonali tego towarzysze generała, , Waltera" wcale nie z UPA.

Gość • Środa [21.12.2011, 03:44:08] • [IP: 62.121.114.**]

Być może tak było ale obecna Monte Cassino nosiła miano ul. Dzierżyńskiego a obecna Boh. Września ul. Świerczewskiego. A tak na marginesie jeszcze niedawno wsiadłem do taksówki w okolicach Basenu Północnego i mówię - Na Konstytucji-a taksiarz do mnie_ Rozumiem, jedziemy na Żymierskiego.

• Wtorek [20.12.2011, 22:36:04] • [IP: 31.63.215.**]

Pionowy barak Wyspiańskiego 36 był budowany jak się nie mylę ostatni z tych ośmiu baraków z tego osiedla, dlatego jest najlepszy. Widziałem taką książkę o budownictwie bloków Spółdzielni Słowianin.

Gość • Wtorek [20.12.2011, 21:46:51] • [IP: 88.156.235.***]

O ile pamiętam to bloki na Wyspiańskiego 36 były pierwsze z wielkiej płyty. Pierwsze wieżowce to te na Staszica wokół łamańca gdzie teraz jest MediaExpert oraz czerwony partyjniak gdzie jest Vectra. Czerwony partyjniak też może mieć koło 45 lat nawet.

Gość • Wtorek [20.12.2011, 21:44:36] • [IP: 92.42.117.**]

dr Miodek • Wtorek [20.12.2011, 16:29] • [IP: 46.204.127.***] Przez lata nieprawidłowo" spolszczana" nazwa ulicy" Szopena" - doucz się. Nie ma niczego nieprawidłowego w zapisie" Szopena".

Ogre • Wtorek [20.12.2011, 21:24:24] • [IP: 31.63.215.**]

Mam jakieś kopie fotek jak budowali osiedle Leningrady i jeszcze jakieś bloki tak jakby na Rybaki czy gdzieś tam.

Oglądasz 1-25 z 37
■ Bardzo nietypowe zgłoszenie dotyczące kradzieży mienia otrzymali we wtorkowy wieczór policjanci z Komendy Miejskiej Policji w Świnoujściu. Jak ustalili funkcjonariusze będący na miejscu zdarzenia, 20-letni mężczyzna oraz jego 22-letni kompan, najpierw wezwali Zespół Ratownictwa Medycznego, a następnie w drodze do szpitala w Świnoujściu, okradli kartkę z jej wyposażenia. Cały proceder wyszedł na jaw w szpitalu, gdy mężczyźni wyszli z karetki. Pod odzieżą 20-letniego mężczyzny ratownicy medyczni dostrzegli farelkę pochodzącą z ich pojazdu służbowego, natomiast jego dwa lata starszy kompan pod kurtką posiadał 20 bandaży ■ Niekończący się problem z wodą pitną w Świnoujściu. Zobacz fotogalerię! ■ PEC sprawdza szczelność rur. Zauważyłeś kolorową wodę – zadzwoń pod 993 ■ Coś płoszy ryby. Okonie szaleją. Wygląda to niesamowicie. Jakby w wodzie powstał jakiś wir. Na Basenie Północnym, tuż przy budynku obsługi mariny rybacy zaobserwowali coś na kształt gejzerów… z ryb ■ W Świnoujściu notorycznie brakuje karetek. Bardzo często rolę ratowników przejmują strażacy, którzy udzielają pierwszej pomocy lub zabezpieczają poszkodowanych do czasu przyjazdu ambulansu. W sobotni wieczór znów zabrakło karetki pogotowia. Tuż po godzinie 22.00 na ulicę Bohaterów Września przy Placu Wolności zajechał wóz strażacki. Poproszono strażaków, ponieważ akurat nie było wolnej karetki, a osoba potrzebująca pomocy nie mogła czekać. Z relacji świadka dowiadujemy się: - Na deptak znowu przyjechali strażacy a nie pogotowie, właśnie komuś pomagają. Na chodniku leżał poszkodowany, strażacy na noszach wnieśli go do środka i czekają ■ Pierwsze dziecko urodzone w 2020 roku w Polsce, przyszło na świat w Świnoujściu!!! ■ Nowy, 2020 rok powitaliśmy przeważnie w domach, na prywatnych imprezach i spotkaniach, w gronie rodziny lub znajomych. Byli jednak i tacy, którzy mimo braku przygotowanego, miejskiego Sylwestra, postanowili wyjść naprzeciw nadchodzącemu 2020. Spotkać ich było można na sylwestrowych spacerach, na ulicach miasta oraz nad morzem. Zmierzając ku plaży część liczyła mimo wszystko na bogatsze niż w centrum fajerwerki. I choć pojedyncze wybuchy słychać było do białego rana, to były one efektem „prywatnej inicjatywy” mieszkańców ■ Dramatyczna sytuacja w szpitalu. Czy oddział wewnętrzny zostanie zamknięty? Trudno sobie wyobrazić szpital bez tego oddziału, a jednak to właśnie on ma dziś największe problemy. Na oddziale wewnętrznym szpitala miejskiego w Świnoujściu pracuje za mało lekarzy! Na oddziale chorób wewnętrznych na stałe pracuje trzech lekarzy (w tym jeden w niepełnym wymiarze). Dodatkowo oddział wspiera czterech internistów, którzy przyjeżdżają tylko na dyżury ■ Policjanci pełniący służbę na terenie miasta Świnoujście interweniowali w dniach od 24 grudnia do 27 grudnia, 73 razy, w tym zawartych jest 9 interwencji domowych. Interwencje policjantów dotyczyły przede wszystkim zakłócania spoczynku nocnego, kradzieży, zdarzeń drogowych, osób bezdomnych a także nieporozumień pomiędzy domownikami - informuje st. post. Kamil Zwierzchowski ■ Joanna Agatowska: 180 milionów długu, które pojawi się w budżecie miasta nie może zostać przez nas zbagatelizowanie. Kredyt zaufania jednak, którym obdarzyli prezydenta mieszkańcy w poprzednich wyborach nakazuje nam zaczekać na realizację planów.Stabilność budżetu jest niewielka, musimy wszyscy mocno postarać się by go nie nadwyrężyć ■ Ryszard Teterycz: "Powinniśmy wystąpić do rządu o zmniejszenie obciążeń miasta skalą wkładu własnego miasta w budowę tunelu!" ■ Góreczny do prezydenta: "obiecywał pan prezydent bezpłatne żłobki...". prezydent do Górecznego: "jeśli chodzi o środki na realizację pana pomysłu, czy się znajdą(?)-odpowiadam: nie znajdą się!" ■ Wiesław G óreczny: "zrzucanie odpowiedzialności za utrzymanie sfery edukacji oraz ochrony zdrowia na samorząd jest niekonstytucyjne!" ■ Wiesław góreczny: "kiedyś miasto dotowało edukację finansowaną przez Państwo, obecnie Państwo dofinansowuje utrzymywane przez samorząd szkoły" ■ Najważniejszym projektem nad którym obradują radni jest propozycja budżetu miasta na rok 2020 ■ Szczegóły ograniczeń ruchu na ulicy Wojska Polskiego. We wtorek 17 grudnia 2019r. wprowadzone zostaną tymczasowe zmiany w organizacji ruchu drogowego na ulicy Wojska Polskiego. Wyłączona z ruchu zostanie połowa ulicy Wojska Polskiego na odcinku od skrzyżowania z ulicą Siemiradzkiego do skrzyżowania z ulicą Leśmiana ■ Na terenie ogródków działkowych zmarł mężczyzna. 12 grudnia około godziny 8.00 policja otrzymała zgłoszenie, że na działkach, z prawej strony (jadąc w kierunku Gartz), znajduje się mężczyzna. Nie dawał oznak życia. Policjanci wezwali pogotowie. - Zespół ratownictwa nie podejmował żadnych czynności reanimacyjnych. Mężczyzna już nie żył. Był w wieku 60 lat – mówi rzecznik pogotowia Paulina Targaszewska ■ Kolejna beczka z substancją chemiczną wydobyta z dna. Na torze wodnym Szczecin - Świnoujście oprócz obiektów zawierających w sobie materiały wybuchowe znajdowane są również pojemniki ze środkami chemicznymi. Tym razem marynarze 8. Flotylli Obrony Wybrzeża wydobyli pojemnik z nieznaną zawartością, który zostanie zneutralizowany przez wyspecjalizowane pododdziały wojsk chemicznych. Operacja została przeprowadzona w piątek, 13 grudnia ■ Dorota Mikulska traci mandat radnej. Powodem jest, niedozwolone w ustawie o samorządzie łączenie pracy radnego i ławnika sądu ■ Rząd chce zabrać miliony uzdrowiskom. Protest samorządowców. Do tej pory środki z opłaty uzdrowiskowej trafiały do budżetów gmin, które mają status uzdrowiska. Dla Kołobrzegu wyrwa w finansach wyniesie 33 mln zł, w Świnoujściu to ok. 18 mln zł. Brak konsultacji krytykował również prezydent Świnoujścia Janusz Żmurkiewicz – Nie wyobrażam sobie, żeby Świnoujście nie było uzdrowiskiem. Wolałbym, żebyśmy o tym dokumencie dyskutowali, kiedy był tworzony – mówił prezydent ■ Z każdym rokiem wzrasta liczba turystów, którzy chcą zatrzymać się w Świnoujściu. Przybywa liczba miejsc noclegowych w apartamentach. Nie wzrasta natomiast w pokojach gościnnych ■ Nożownik szalał po ulicy Kochanowskiego. Prawdopodobnie groził mieszkańcom! ■ Mordor nadciąga! Strefa płatnego parkowania wkroczy do centrum Świnoujścia ■ 14 za, 6 przeciw, jeden z radnych wstrzymał się od głosu. Projekt objęcia centrum miasta strefą płatnego parkowania ■ Jedni z najbardziej znanych w Polsce i na świecie świnoujścian Elżbieta i Krzysztof Nakliccy ofiarami wypadku. Pani Elżbieta nie żyje, jej mąż walczy o życie w szpitalu ■ Olgierd Geblewicz – „Rząd PiS zabierze pieniądze uzdrowiskom” ■ Całoroczna strefa płatnego parkowania lekiem na deficyt miejsc postojowych? 3,90 złotych za pierwszą godzinę postoju, za drugą - 4,60 zł, za trzecią - 5,50 zł. Dziś radni ustalą wielkość strefy płatnego parkowania oraz stawki, które mają w niej obowiązywać ■ Sposób „budowania po świnoujsku” polega na budowaniu nowych obiektów w bezpośrednim sąsiedztwie istniejących domów, niezgodnie z zatwierdzoną dokumentacją, w sposób zakłócający spokój mieszkańców, wywołujących hałas i zanieczyszczenie, uniemożliwiając korzystanie z istniejących domów zgodnie z ich przeznaczeniem – pisze nasza Czytelniczka ■