POGODA

Reklama

Wydarzenia

Dr J霩ef Pluci雟ki • Poniedzia貫k [26.09.2011, 00:21:22] • 安inouj軼ie

M造ny i m造narze znad 安iny (2)

M造ny i m造narze znad 安iny (2)

Charakterystyczna dla XIX-wiecznego 安inouj軼ia budowla.(fot. Archiwum autora )

W odcinku poprzednim pisa貫m o pierwszych m造nach z nap璠em wiatrowym wiatrakami zwanych, kt鏎e ju w pocz徠kach istnienia miasta i portu tu powstawa造. Musia to by dobry interes poniewa w nast瘼nym, XIX stuleciu ich liczba stale ros豉.

W pocz徠kach XIX wieku, a konkretnie w 1807 roku, wzniesiony zosta w pobli簑 brzeg闚 安iny jeszcze jeden wiatrak, w miejscu gdzie dzi przy ulicy Bohater闚 Wrze郾ia 39 znajduje si budynek popularnie przez mieszka鎍闚 nazywany „podkow”. Jego w豉軼iciel nazwiskiem Blank, po po瘸rze w 1824 parcel sprzeda miastu. W kilka miesi璚y potem, zbudowano tam pierwszy, 鈍inoujski Dom Zdrojowy ( Gesellschaftshaus).

Na pustkowiu, na nie istniej帷ym ju wydmowym pag鏎ku, przy dzisiejszej ulicy Sikorskiego, stan掖 w 1816 roku nast瘼ny wiatrak. Przez blisko p馧 wieku jego 鄉ig豉 pracowicie kr璚i造 si, bogac帷 kolejnych w豉軼icieli. Potem jednak sta si ewidentn przeszkod dla rozwoju miasta. Jak ju bowiem wspomina貫m, w jego pobli簑, nie wolno by這 stawia wy窺zych budowli. Miasto za w swoim rozwoju zacz窸o w闚czas wychodzi sieci ulic w kierunku morza. Rozpocz皻o te zabudowa rejonu na p馧noc od ulicy Piastowskiej. Zaowocowa這 to latami proces闚 i wojen podjazdowych, zako鎍zonych sprzedaniem miastu m造na wraz z parcel. W 1895 roku na cz窷ci tej parceli stan窸y ζzienki Cesarza Fryderyka. Dzi, pod nr 10 stoi tam dziwna, stara kamienica z czerwonej ceg造.

M造ny i m造narze znad 安iny (2)

W miejscu tego budynku przy ulicy Sikorskiego tak瞠 sta niegdy wiatrak.(fot. S豉womir Ryfczy雟ki )

Nast瘼ny, holenderski wiatrak, zbudowany zosta w 1823 roku, na zachodnim skraju starego cmentarza, rozci庵aj帷ego si wzd逝 ulicy Chopina. W 1842 roku wiatrak sp這n掖, za pag鏎ek na kt鏎ym sta, po zniwelowaniu w陰czony zosta do cmentarza.

Dla porz康ku nadmieni nale篡, 瞠 r闚nie przy obecnej ulicy Wyszy雟kiego, gdzie stoj dzi domy numer 4 i 5, w latach 1837 - 1867, na wysokiej piaszczystej wydmie, sta tak瞠 pi瘯ny wiatrak. Zosta on odkupiony przez gmin i naturalnie rozebrany, by umo磧iwi rozbudow miasta.

Najd逝瞠j, bo do roku 1919 funkcjonowa w naszym mie軼ie du篡, murowany m造n, z obrotow g這wic, kt鏎y sta u zbiegu ulic Matejki i Wyspia雟kiego, tam gdzie po wojnie znajdowa這 si ogrodnictwo pana Parzyszka w s御iedztwie sp馧dzielczego „blokowiska”. Ot騜 miejsce to upatrzy sobie niejaki Jakub Utpatel, kt鏎y mimo sprzeciwu miasta, na terenie b璠帷ym w闚czas w豉sno軼i pa雟twa w 1826 roku zbudowa pi瘯ny m造n, dom mieszkalny i zabudowania gospodarcze.

M造ny i m造narze znad 安iny (2)

Ostatni 鈍inoujski wiatrak znajdowa si u zbiegu dzisiejszych ulic Matejki i Wyspia雟kiego.(fot. Archiwum autora )

Po kilkudziesi璚iu latach wzgl璠nej prosperity i ten wiatrak sta si zawalidrog dla rozwoju miasta. Wobec narastaj帷ych trudno軼i, ju w ko鎍u XIX wieku m造n nie posiada klienteli. Jak rzek貫m rozebrano go w 1919. Zdemontowane cz窷ci pow璠rowa造 do Prus Wschodnich, gdzie pos逝篡造 do odbudowy zniszczonego przez Rosjan w I wojnie 鈍iatowej podobnego urz康zenia. Przed rozbi鏎k podziwia go i w szkicowniku utrwali wybitny malarz, kubista 鈍iatowej s豉wy Lyonel Feininger w czasie pobytu latem 1912 roku. Przed kilkunastu laty w pobli簑 miejsca, w kt鏎ym sta wiatrak odnaleziona zosta豉 po這wa kamienia m造雟kiego, kt鏎 umieszczono w Muzeum Rybo堯wstwa. Jest to poza nielicznymi zdj璚iami jedyna pami徠ka po tak licznych niegdy w 安inouj軼iu wiatrakach.

M造ny i m造narze znad 安iny (2)

Szkic Lyonela Feininger’a pokazuj帷y ostatni 鈍inoujski wiatrak.(fot. Archiwum autora )

W dzisiejszych granicach miasta istnia造 i to ju od dawna r闚nie wiatraki po wschodniej stronie 安iny na Warszowie, w Karsiborzu i Przytorze. Zachowa造 si nawet przepi瘯ne wizerunki niekt鏎ych z nich. W wielu jeszcze miejscowo軼iach na wyspie Wolin jeszcze po 1945 r. znajdowa造 podobne urz康zenia. Niekt鏎e z nich w ca趾iem dobrym stanie. By造 te, jak ten w P這cinie nad Zalewem uszkodzone w wyniku dzia豉 wojennych a po wojnie popadaj帷e w ruin.

M造ny i m造narze znad 安iny (2)

Ruiny pi瘯nego, wiatraka typu holenderskiego znad Zalewu Szczeci雟kiego. (fot. Archiwum autora )

Pozostaje jeszcze jeden problem do wyja郾ienia. 安inouj軼ie od pocz徠ku by這 miastem bez rolniczego zaplecza. Co zatem me陶y te liczne m造ny ? Przede wszystkim zbo瞠 przywiezione przez statki, w mniejszym za stopniu to wyprodukowane przez miejscowych, niezbyt licznych rolnik闚. Po przemieleniu w 安inouj軼iu, przetworzone na m彗, kasz, 鈔ut w璠rowa這 dalej. W produkty m造narskie zaopatrywano te wychodz帷e w morze statki i oczywi軼ie mieszka鎍闚 miasta. No i sprawa kolejna to piaszczyste pag鏎ki. W tek軼ie wspominam kilkakro o piaszczystych pag鏎kach, na kt鏎ych budowano wiatraki. W 闚czesnym krajobrazie miasta wydmowe pag鏎y by造 czym normalnym a dopiero w II po這wie XIX wieku w wielu miejscach dokonano niwelacji terenu niezb璠nej dla rozbudowy miasta. Pisa貫m o tym kiedy, w jednej z naszych gaw璠. O dawnym ukszta速owaniu terenu przypominaj pag鏎kowate tereny dawnego cmentarza przy ulicy Chopina oraz teren w rejonie ulicy Matejki i Liceum Katolickiego.

M造ny i m造narze znad 安iny (2)

Stawa M造ny jako element logo miasta. (fot. Archiwum autora )

Jest jeszcze jeden 鈍inoujski wiatrak, kt鏎y pozosta do dzisiaj i jest jednym z symboli miasta, to „Stawa M造ny” znak nawigacyjny posadowiony na zachodnim falochronie 鈍inoujskiego portu. Jego wyobra瞠nie znajdujemy niemal w ka盥ym wydawnictwie informuj帷ym o mie軼ie, w logo lokalnej telewizji i naturalnie na dziesi徠kach poczt闚ek sprzedawanych w kioskach. Budowl t wzniesiono jeszcze w XIX, jako cz窷 systemu nawigacyjnego, pozwalaj帷ego na bezpieczne wej軼ie do portu. Oczywi軼ie skrzyd豉 tego „wiatraczka” nigdy si nie kr璚i造 i nie porusza造 瘸dnego mechanizmu. Ale za to jaki to wdzi璚zny cel romantycznych spacer闚 po 鈍inoujskiej pla篡 ! O jego historii nie ca趾iem znanej nawet mieszka鎍om, wkr鏒ce napisz.

廝鏚這: www.iswinoujscie.pl


komentarzy: 13, skomentuj, drukuj, udost瘼nij

Twoim Zdaniem

Dodaj Komentarz

Przed zamieszczeniem komentarza zapoznaj si z regulaminem.

 
Zauwa篡貫 b陰d lub komentarz niezgodny z regulaminem?
 
Ogl康asz 1-13 z 13

RSHA • Niedziela [02.10.2011, 14:03:03] • [IP: 80.245.182.***]

Dargob康zu a nie Dargob康ziu

Go嗆 • Pi徠ek [30.09.2011, 15:30:42] • [IP: 217.97.199.**]

Gdzie s ruiny pa豉cu w Dargob康ziu?

Go嗆 • Pi徠ek [30.09.2011, 11:39:54] • [IP: 188.152.133.**]

Polookaj kolo ruin palacu w Dargobadziu moze jeszcze trafisz jakis fant :)

Go嗆 • Czwartek [29.09.2011, 16:09:16] • [IP: 217.97.199.**]

By貫m ostatnio w Su這minie niedaleko ruin tego wiatraka, parena軼ie moniak闚 wysz這, ale nic ciekawego

• Czwartek [29.09.2011, 09:02:21] • [IP: 31.63.203.***]

20:32 - to si nie zakr璚i

alk • 字oda [28.09.2011, 23:54:43] • [IP: 217.97.193.***]

Szanowni Pa雟two.Po co te bzdurne komentarze?Zostawmy chocia t rubryk redagowan przez Pana Doktora Pluci雟kiego woln od epitet闚 innych niepotrzebnych komentarzy.Proponuje wi璚ej szacunku do siebie i ka盥ego z osobna.Pozdrawiam wszystkich mi這郾ik闚 historii naszego miasta.alk.

Go嗆 • 字oda [28.09.2011, 20:32:45] • [IP: 80.245.188.***]

Legenda m闚i 瞠 ten wiatrak zakr璚i si jak stanie przy nim 18 letnia dziewica.

Ogre • Wtorek [27.09.2011, 20:26:00] • [IP: 31.63.204.**]

A niby czemu mia豚ym dosta takim skrzyd貫m w 貫b pajacu z 15:55? To, 瞠 jest, to znak nawigacyjny, to nie znaczy, 瞠 nie m鏬 by si kr璚i. T逝maczysz mi to z takim entuzjazmem i podekscytowaniem, 瞠 ma這 nie schlapa貫 si w majty.

Go嗆 • Wtorek [27.09.2011, 15:55:11] • [IP: 80.54.123.***]

Do: Ogre • Wtorek [27.09.2011, 10:59] • [IP: 31.63.204.**]a mogliby zrobi, 瞠by skrzyd豉 wiatraka na falochronie si kr璚i造. Postawi Ciebie tam 瞠by pierwszy dosta w 貫b takim" skrzyd貫m". Stawa M造ny to nie wiarak tylko znak nawigacyjny i nigdy wiatrakiem nie by豉 - a" skrzyd豉" to po prosu charakterystyczny znak nawigacyjny i...reflektor radarowy. Panie Pluci雟ki - dziekuje za nast瘼ny ciekawy ryku

Go嗆 • Wtorek [27.09.2011, 11:02:10] • [IP: 92.42.118.***]

artyku 鈍ietny jak zawsze i na temat mo瞠 nawet wsp馧cze郾ie aktualny. Ot騜 mamy ogrody dzia趾owe po這穎ne praktycznie na poziomie morza i jakiekolwiek zachwianie r闚nowagi wodnej, np w postaci tegorocznych opad闚 deszczu skutkowa這 zalewaniem i miasta i ogrod闚. Poniewa Holendrzy ju dawno doszli do tego 瞠 wiatraki s逝膨 nie tylko do mielenia m彗i ale i do pompowania wody, proponuj aby miasto pomy郵a這 o budowie paru wiatrak闚 w granicach miasta wzd逝 Zalewu Szczeci雟kiego, gdy tamt璠y jest naj豉twiejszy odbi鏎 nadwy瞠k wody. Mieszka鎍y 逝nowa przytoru karsiborza i dzia趾owcy b璠 wdzi璚zni za dbanie o ludzi i ich maj徠ek. A wiatraki stan si now atrakcj turystyczn jako 瞠 mo積a je zagospodarowa jako postoje dla turyst闚

Ogre • Wtorek [27.09.2011, 10:59:11] • [IP: 31.63.204.**]

a mogliby zrobi, 瞠by skrzyd豉 wiatraka na falochronie si kr璚i造.

Go嗆 • Poniedzia貫k [26.09.2011, 07:48:55] • [IP: 10.111.86.**]

Panie Doktorze w Su這minie nad zalewem.

alk • Poniedzia貫k [26.09.2011, 07:46:02] • [IP: 195.117.222.***]

Dzi瘯uj Panie Doktorze.Kolejny 鈍ietny artyku.Tak trzyma.Pozdrawiam serdecznie.alk.

Ogl康asz 1-13 z 13
■ Poszukuje bialo-czarnego kota, ktory wysiadl z auta w Przytorze w okolicach Zalewowej 43 w dniu 20.11.17. Jesli bedzie u kogos na parapecie lub u kogos sie zadomowi - prosze o kontakt. Bedzie szukal schronienia oraz pozywienia. 537820602 ■
■ Czrno-bia造 kot czmychn掖 w豉軼icielowi z auta - mo瞠 kto go widzia? 20 listopada w Przytorze na ulicy Zalewowej 43 uciek z samochodu czarno - bia造 kot. Jego w豉軼iciel nie dysponuje zdj璚iem, ale by mo瞠 kot pojawi si u kogo na posesji lub wskoczy na parapet szukaj帷 schronienia lub po篡wienia. Je瞠li kto mo瞠 pom鏂 w odnalezieniu, proszony jest o kontakt z numerem 537820602 ■ Planowane wy陰czenia pr康u w Przytorze, przy ulicy Zalewowej 39. Przerwa w dostawie pr康u nast徙i 21 listopada w godzinach od 8:30 do 14:30 ■ Policjanci wsp馧dzia豉j帷 z SG zatrzymali 2 m篹czyzn do wyja郾ienia, w sprawie kradzie篡 pojazdu Tesla (zdarzenie z dn. 15.11.br.) dalsze decyzje procesowe nale瞠 b璠 do Prok. Rej. w 安inouj軼iu, prowadz帷ej 郵edztwo ■ Tesla odnaleziona w gara簑 przy ulicy Markiewicza ■ Gro幡y wypadek przed Mi璠zyzdrojami, gdzie zderzy造 si dwie osob闚ki. Z naszych informacji wynika, 瞠 1 osoba ponios豉 鄉ier na miejscu, a 2 osoby s zakleszczone w poje寮zie ■ Funkcjonariusz stra篡 granicznej odda kilka strza堯w w kierunku odje盥瘸j帷ej Tesli! Przeczytaj, co m闚i mieszka鎍y, kt鏎zy widzieli ca貫 zaj軼ie! ■ Odzyskana tesla ponownie skradziona! Tym razem ze strze穎nego parkingu plac闚ki Stra篡 Granicznej w 安inouj軼iu ■ Magia 安i徠 wkr鏒ce dotrze do 安inouj軼ia! W tym roku b璠zie du穎 nowych ozd鏏! ■ Czytelnik: Przez takie ustawienie samochod闚 na promie m鎩 znajomy sp騧ni si do pracy. Czytelnik postanowi poruszy problem znany wielu 鈍inouj軼ianom. Kolejki do prom闚 to problem znany i poruszany na 豉mach portalu iswinoujscie.pl nie po raz pierwszy i na pewno nie po raz ostatni. Mieszkaniec postanowi poruszy kwesti ustawiania samochod闚 na Bieliku. Chodzi o konkretn sytuacj, kt鏎a mia豉 miejsce w poniedzia貫k, 13 listopada w tzw. godzinach szczytu, czyli po godzinie 7:00, gdy kolejka na prom w centrum miasta by豉 ca趾iem spora ■ Pod lup 鈍inoujskiej Prokuratury Rejonowej znalaz si PEC. Zawiadomienie o mo磧iwo軼i pope軟ienia przest瘼stwa z這篡li jego pracownicy, a dok豉dniej cz這nkowie zwi您ku zawodowego. Mowa tu o nowo powsta造m Niezale積ym Samorz康nym Zwi您ku NSZZ "Solidarno嗆", Zak豉dowej Organizacji Zwi您kowej przy Przedsi瑿iorstwie Energetyki Cieplnej w 安inouj軼iu, kt鏎ego pracownicy s wyra幡ie zaniepokojeni tym, co ich zdaniem dzieje si w sp馧ce. Sprawa wydaje si by powa積a, bo 鈍inoujska prokuratura prowadzi post瘼owanie sprawdzaj帷e w sprawie z art. 296 1 k.k, kt鏎y dotyczy niegospodarno軼i ■ Czytelnik: Komunikacyjny armageddon na Warszawskiej! Zr鏏cie co z tym! ■ Spotkali si by broni Konstytucji RP i uczcili pami耩 m篹czyzny, kt鏎y podpali si w Warszawie ■ Na Pomorzu Zachodnim nie b璠zie miejsca na nud. Powstan nowe atrakcje ■ Uwaga! Zak豉d Wodoci庵闚 i Kanalizacji informuje, 瞠 w dniu 10 listopada 2017 roku (pi徠ek) zak豉d b璠zie nieczynny ■ Staniszewski jak pi豉 tarczowa. Flota - D帳 D瑿no 5-2 ■ Trzy pr鏏y dokonania oszustwa metod "na policjanta" odnotowano dzi w 安inouj軼iu. 畝dna z nich nie okaza豉 si - na szcz窷cie - udana. W dw鏂h przypadkach emeryt, do kt鏎ego dzwonili fa連zywi funkcjonariusze Centralnego Biura Antyterrorystycznego, sami nabrali podejrze, w trzecim przypadku za oszcz璠no軼i starszego pana uratowa pracownik banku. 安inoujscy policjanci przestrzegaj przed oszustami i zalecaj ostro積o嗆 przy odebraniu podejrzanego telefonu ■ Wszystkich 安i皻ych-dzie po鈍i璚ony pami璚i tych. kt鏎zy przekroczyli ju pr鏬 wieczno軼i. 安inouj軼ianie odwiedzaj groby bliskich zmar造ch. W dniu 1 listopada autobusy Komunikacji Autobusowej wo膨 pasa瞠r闚 bez bilet闚 ■ 39 - letni pracownik budowy zas豉b w trakcie wchodzenia na d德ig! Akcja stra瘸k闚 na kilkunastu metrach! ■ Uwaga! Przez najbli窺ze trzy tygodnie, w godzinach pomi璠zy 23.00 a 6.00, Zak豉d Wodoci庵闚 i Kanalizacji b璠zie prowadzi w lewobrze積ej cz窷ci miasta p逝kanie sieci wodoci庵owych. Mo瞠 to spowodowa w tych godzinach spadek ci郾ienia wody ■