POGODA

Reklama

Wydarzenia

Dr J霩ef Pluci雟ki • Poniedzia貫k [26.09.2011, 00:21:22] • 安inouj軼ie

M造ny i m造narze znad 安iny (2)

M造ny i m造narze znad 安iny (2)

Charakterystyczna dla XIX-wiecznego 安inouj軼ia budowla.(fot. Archiwum autora )

W odcinku poprzednim pisa貫m o pierwszych m造nach z nap璠em wiatrowym wiatrakami zwanych, kt鏎e ju w pocz徠kach istnienia miasta i portu tu powstawa造. Musia to by dobry interes poniewa w nast瘼nym, XIX stuleciu ich liczba stale ros豉.

W pocz徠kach XIX wieku, a konkretnie w 1807 roku, wzniesiony zosta w pobli簑 brzeg闚 安iny jeszcze jeden wiatrak, w miejscu gdzie dzi przy ulicy Bohater闚 Wrze郾ia 39 znajduje si budynek popularnie przez mieszka鎍闚 nazywany „podkow”. Jego w豉軼iciel nazwiskiem Blank, po po瘸rze w 1824 parcel sprzeda miastu. W kilka miesi璚y potem, zbudowano tam pierwszy, 鈍inoujski Dom Zdrojowy ( Gesellschaftshaus).

Na pustkowiu, na nie istniej帷ym ju wydmowym pag鏎ku, przy dzisiejszej ulicy Sikorskiego, stan掖 w 1816 roku nast瘼ny wiatrak. Przez blisko p馧 wieku jego 鄉ig豉 pracowicie kr璚i造 si, bogac帷 kolejnych w豉軼icieli. Potem jednak sta si ewidentn przeszkod dla rozwoju miasta. Jak ju bowiem wspomina貫m, w jego pobli簑, nie wolno by這 stawia wy窺zych budowli. Miasto za w swoim rozwoju zacz窸o w闚czas wychodzi sieci ulic w kierunku morza. Rozpocz皻o te zabudowa rejonu na p馧noc od ulicy Piastowskiej. Zaowocowa這 to latami proces闚 i wojen podjazdowych, zako鎍zonych sprzedaniem miastu m造na wraz z parcel. W 1895 roku na cz窷ci tej parceli stan窸y ζzienki Cesarza Fryderyka. Dzi, pod nr 10 stoi tam dziwna, stara kamienica z czerwonej ceg造.

M造ny i m造narze znad 安iny (2)

W miejscu tego budynku przy ulicy Sikorskiego tak瞠 sta niegdy wiatrak.(fot. S豉womir Ryfczy雟ki )

Nast瘼ny, holenderski wiatrak, zbudowany zosta w 1823 roku, na zachodnim skraju starego cmentarza, rozci庵aj帷ego si wzd逝 ulicy Chopina. W 1842 roku wiatrak sp這n掖, za pag鏎ek na kt鏎ym sta, po zniwelowaniu w陰czony zosta do cmentarza.

Dla porz康ku nadmieni nale篡, 瞠 r闚nie przy obecnej ulicy Wyszy雟kiego, gdzie stoj dzi domy numer 4 i 5, w latach 1837 - 1867, na wysokiej piaszczystej wydmie, sta tak瞠 pi瘯ny wiatrak. Zosta on odkupiony przez gmin i naturalnie rozebrany, by umo磧iwi rozbudow miasta.

Najd逝瞠j, bo do roku 1919 funkcjonowa w naszym mie軼ie du篡, murowany m造n, z obrotow g這wic, kt鏎y sta u zbiegu ulic Matejki i Wyspia雟kiego, tam gdzie po wojnie znajdowa這 si ogrodnictwo pana Parzyszka w s御iedztwie sp馧dzielczego „blokowiska”. Ot騜 miejsce to upatrzy sobie niejaki Jakub Utpatel, kt鏎y mimo sprzeciwu miasta, na terenie b璠帷ym w闚czas w豉sno軼i pa雟twa w 1826 roku zbudowa pi瘯ny m造n, dom mieszkalny i zabudowania gospodarcze.

M造ny i m造narze znad 安iny (2)

Ostatni 鈍inoujski wiatrak znajdowa si u zbiegu dzisiejszych ulic Matejki i Wyspia雟kiego.(fot. Archiwum autora )

Po kilkudziesi璚iu latach wzgl璠nej prosperity i ten wiatrak sta si zawalidrog dla rozwoju miasta. Wobec narastaj帷ych trudno軼i, ju w ko鎍u XIX wieku m造n nie posiada klienteli. Jak rzek貫m rozebrano go w 1919. Zdemontowane cz窷ci pow璠rowa造 do Prus Wschodnich, gdzie pos逝篡造 do odbudowy zniszczonego przez Rosjan w I wojnie 鈍iatowej podobnego urz康zenia. Przed rozbi鏎k podziwia go i w szkicowniku utrwali wybitny malarz, kubista 鈍iatowej s豉wy Lyonel Feininger w czasie pobytu latem 1912 roku. Przed kilkunastu laty w pobli簑 miejsca, w kt鏎ym sta wiatrak odnaleziona zosta豉 po這wa kamienia m造雟kiego, kt鏎 umieszczono w Muzeum Rybo堯wstwa. Jest to poza nielicznymi zdj璚iami jedyna pami徠ka po tak licznych niegdy w 安inouj軼iu wiatrakach.

M造ny i m造narze znad 安iny (2)

Szkic Lyonela Feininger’a pokazuj帷y ostatni 鈍inoujski wiatrak.(fot. Archiwum autora )

W dzisiejszych granicach miasta istnia造 i to ju od dawna r闚nie wiatraki po wschodniej stronie 安iny na Warszowie, w Karsiborzu i Przytorze. Zachowa造 si nawet przepi瘯ne wizerunki niekt鏎ych z nich. W wielu jeszcze miejscowo軼iach na wyspie Wolin jeszcze po 1945 r. znajdowa造 podobne urz康zenia. Niekt鏎e z nich w ca趾iem dobrym stanie. By造 te, jak ten w P這cinie nad Zalewem uszkodzone w wyniku dzia豉 wojennych a po wojnie popadaj帷e w ruin.

M造ny i m造narze znad 安iny (2)

Ruiny pi瘯nego, wiatraka typu holenderskiego znad Zalewu Szczeci雟kiego. (fot. Archiwum autora )

Pozostaje jeszcze jeden problem do wyja郾ienia. 安inouj軼ie od pocz徠ku by這 miastem bez rolniczego zaplecza. Co zatem me陶y te liczne m造ny ? Przede wszystkim zbo瞠 przywiezione przez statki, w mniejszym za stopniu to wyprodukowane przez miejscowych, niezbyt licznych rolnik闚. Po przemieleniu w 安inouj軼iu, przetworzone na m彗, kasz, 鈔ut w璠rowa這 dalej. W produkty m造narskie zaopatrywano te wychodz帷e w morze statki i oczywi軼ie mieszka鎍闚 miasta. No i sprawa kolejna to piaszczyste pag鏎ki. W tek軼ie wspominam kilkakro o piaszczystych pag鏎kach, na kt鏎ych budowano wiatraki. W 闚czesnym krajobrazie miasta wydmowe pag鏎y by造 czym normalnym a dopiero w II po這wie XIX wieku w wielu miejscach dokonano niwelacji terenu niezb璠nej dla rozbudowy miasta. Pisa貫m o tym kiedy, w jednej z naszych gaw璠. O dawnym ukszta速owaniu terenu przypominaj pag鏎kowate tereny dawnego cmentarza przy ulicy Chopina oraz teren w rejonie ulicy Matejki i Liceum Katolickiego.

M造ny i m造narze znad 安iny (2)

Stawa M造ny jako element logo miasta. (fot. Archiwum autora )

Jest jeszcze jeden 鈍inoujski wiatrak, kt鏎y pozosta do dzisiaj i jest jednym z symboli miasta, to „Stawa M造ny” znak nawigacyjny posadowiony na zachodnim falochronie 鈍inoujskiego portu. Jego wyobra瞠nie znajdujemy niemal w ka盥ym wydawnictwie informuj帷ym o mie軼ie, w logo lokalnej telewizji i naturalnie na dziesi徠kach poczt闚ek sprzedawanych w kioskach. Budowl t wzniesiono jeszcze w XIX, jako cz窷 systemu nawigacyjnego, pozwalaj帷ego na bezpieczne wej軼ie do portu. Oczywi軼ie skrzyd豉 tego „wiatraczka” nigdy si nie kr璚i造 i nie porusza造 瘸dnego mechanizmu. Ale za to jaki to wdzi璚zny cel romantycznych spacer闚 po 鈍inoujskiej pla篡 ! O jego historii nie ca趾iem znanej nawet mieszka鎍om, wkr鏒ce napisz.

廝鏚這: www.iswinoujscie.pl


komentarzy: 13, skomentuj, drukuj, udost瘼nij

Twoim Zdaniem

Dodaj Komentarz

Dodaj帷 komentarz akceptujesz
Regulamin oraz Polityk prywatno軼i.

Zauwa篡貫 b陰d lub komentarz niezgodny z regulaminem?
 
Ogl康asz 1-13 z 13

RSHA • Niedziela [02.10.2011, 14:03:03] • [IP: 80.245.182.***]

Dargob康zu a nie Dargob康ziu

Go嗆 • Pi徠ek [30.09.2011, 15:30:42] • [IP: 217.97.199.**]

Gdzie s ruiny pa豉cu w Dargob康ziu?

Go嗆 • Pi徠ek [30.09.2011, 11:39:54] • [IP: 188.152.133.**]

Polookaj kolo ruin palacu w Dargobadziu moze jeszcze trafisz jakis fant :)

Go嗆 • Czwartek [29.09.2011, 16:09:16] • [IP: 217.97.199.**]

By貫m ostatnio w Su這minie niedaleko ruin tego wiatraka, parena軼ie moniak闚 wysz這, ale nic ciekawego

• Czwartek [29.09.2011, 09:02:21] • [IP: 31.63.203.***]

20:32 - to si nie zakr璚i

alk • 字oda [28.09.2011, 23:54:43] • [IP: 217.97.193.***]

Szanowni Pa雟two.Po co te bzdurne komentarze?Zostawmy chocia t rubryk redagowan przez Pana Doktora Pluci雟kiego woln od epitet闚 innych niepotrzebnych komentarzy.Proponuje wi璚ej szacunku do siebie i ka盥ego z osobna.Pozdrawiam wszystkich mi這郾ik闚 historii naszego miasta.alk.

Go嗆 • 字oda [28.09.2011, 20:32:45] • [IP: 80.245.188.***]

Legenda m闚i 瞠 ten wiatrak zakr璚i si jak stanie przy nim 18 letnia dziewica.

Ogre • Wtorek [27.09.2011, 20:26:00] • [IP: 31.63.204.**]

A niby czemu mia豚ym dosta takim skrzyd貫m w 貫b pajacu z 15:55? To, 瞠 jest, to znak nawigacyjny, to nie znaczy, 瞠 nie m鏬 by si kr璚i. T逝maczysz mi to z takim entuzjazmem i podekscytowaniem, 瞠 ma這 nie schlapa貫 si w majty.

Go嗆 • Wtorek [27.09.2011, 15:55:11] • [IP: 80.54.123.***]

Do: Ogre • Wtorek [27.09.2011, 10:59] • [IP: 31.63.204.**]a mogliby zrobi, 瞠by skrzyd豉 wiatraka na falochronie si kr璚i造. Postawi Ciebie tam 瞠by pierwszy dosta w 貫b takim" skrzyd貫m". Stawa M造ny to nie wiarak tylko znak nawigacyjny i nigdy wiatrakiem nie by豉 - a" skrzyd豉" to po prosu charakterystyczny znak nawigacyjny i...reflektor radarowy. Panie Pluci雟ki - dziekuje za nast瘼ny ciekawy ryku

Go嗆 • Wtorek [27.09.2011, 11:02:10] • [IP: 92.42.118.***]

artyku 鈍ietny jak zawsze i na temat mo瞠 nawet wsp馧cze郾ie aktualny. Ot騜 mamy ogrody dzia趾owe po這穎ne praktycznie na poziomie morza i jakiekolwiek zachwianie r闚nowagi wodnej, np w postaci tegorocznych opad闚 deszczu skutkowa這 zalewaniem i miasta i ogrod闚. Poniewa Holendrzy ju dawno doszli do tego 瞠 wiatraki s逝膨 nie tylko do mielenia m彗i ale i do pompowania wody, proponuj aby miasto pomy郵a這 o budowie paru wiatrak闚 w granicach miasta wzd逝 Zalewu Szczeci雟kiego, gdy tamt璠y jest naj豉twiejszy odbi鏎 nadwy瞠k wody. Mieszka鎍y 逝nowa przytoru karsiborza i dzia趾owcy b璠 wdzi璚zni za dbanie o ludzi i ich maj徠ek. A wiatraki stan si now atrakcj turystyczn jako 瞠 mo積a je zagospodarowa jako postoje dla turyst闚

Ogre • Wtorek [27.09.2011, 10:59:11] • [IP: 31.63.204.**]

a mogliby zrobi, 瞠by skrzyd豉 wiatraka na falochronie si kr璚i造.

Go嗆 • Poniedzia貫k [26.09.2011, 07:48:55] • [IP: 10.111.86.**]

Panie Doktorze w Su這minie nad zalewem.

alk • Poniedzia貫k [26.09.2011, 07:46:02] • [IP: 195.117.222.***]

Dzi瘯uj Panie Doktorze.Kolejny 鈍ietny artyku.Tak trzyma.Pozdrawiam serdecznie.alk.

Ogl康asz 1-13 z 13
■ Miejska Biblioteka Publiczna im. Stefana Flukowskiego w 安inouj軼iu serdecznie zaprasza na trzy wakacyjne wydarzenia literacko-artystyczne: • w dniu 29 czerwca (pi徠ek) o godz. 17:00 odb璠zie si spotkanie z aktorem Piotrem G御owskim, autorem bestsellerowej ksi捫ki: „Co mi w 篡ciu nie wysz這?” Prezentacja w 鈍inoujskiej Bibliotece autobiografii Piotra G御owskiego b璠zie z pewno軼i wielk gratk dla wszystkich wielbicieli osoby i talentu tego wszechstronnego i uwielbianego artysty; • w dniu 3 lipca (wtorek) o godz.11:00 odwiedzi nasz Bibliotek inny znakomity aktor (Teatr Kamienica) i tw鏎ca telewizyjny (m.in. TVP ABC, „Domisie”) - Tomasz G瘰ikowski, kt鏎y zaprezentuje fragmenty w豉snego s逝chowiska z piosenkami dla dzieci pt.: „Tam gdzie mieszkaj bajki”; • w dniu 6 lipca (pi徠ek) o godz.17:00 – nast徙i otwarcie zbiorowej wystawy malarstwa Grupy art4art (art four art.), kt鏎a tworz arty軼i: Jadwiga Adrianowska, Ewa Kami雟ka Miko豉jczyk, Maria ζpu, Jerzy ζpu. Siedzib Grupy jest Pa豉c w Siemczynie. Serdecznie zapraszamy wszystkich zainteresowanych do Biblioteki G堯wnej przy ul. Pi連udskiego 15. Wst瘼 wolny! ■
■ Ostra reakcja kapitana 瘸glowca Kruzensztern. Za wybryk zwi您any z duszeniem papie瘸, wysadzi swoich kadet闚 na Wyspach Owczych bez pieni璠zy! ■ Nikt nie m鏬 przewidzie, 瞠 losy zarz康u Osiedla Karsib鏎 potocz si w ten spos鏏. Z dniem 6. czerwca 2018 roku trzech cz這nk闚 zarz康u z這篡豉 rezygnacj z pe軟ionych dotychczas funkcji. Z kr鏒kiego o鈍iadczenia mo瞠my dowiedzie si 瞠 przewodnicz帷y Przemys豉w Witkowski, wraz z Karolin Kaspersk, kt鏎a pe軟i豉 funkcj skarbnika, oraz cz這nkiem Andrzejem Czarnasem zrezygnowali z dalszego dzia豉nia w zarz康zie osiedla Karsib鏎 ■ Po瘸r trawy w Przytorze. Do gaszenia po瘸ru wys豉no kilka jednostek ga郾iczych. Dym jest widoczny z daleka. Dzisiaj (wtorek) po godzinie 13.00 stra瘸cy zostali powiadomieni o po瘸rze trawy przy ulicy Pomorskiej. Wys豉no kilka jednostek stra篡. Po瘸r jest widoczny z kilku kilometr闚 (z miejscowo軼i Lubin) ■ Kowalski - nowa twarz w muzycznym 鈍iecie. Klip do najnowszej piosenki nagrywa w rodzinnym mie軼ie 安inouj軼iu ■ W ramach obchod闚 100-lecia Marynarki Wojennej RP 鈍inoujscy marynarze defilowali ju ulicami miasta,i sk豉dali wi您anki w miejscach pami璚i narodowej. W sobot zapraszaj do portu wojennego, w niedziel zaprezentuj swoje okr皻y w paradzie na wodach 安inyW ramach obchod闚 100-lecia Marynarki Wojennej RP 鈍inoujscy marynarze defilowali ju ulicami miasta,i sk豉dali wi您anki w miejscach pami璚i narodowej. W sobot zapraszaj do portu wojennego, w niedziel zaprezentuj swoje okr皻y w paradzie na wodach 安iny ■ „Fake Taxi” w 安inouj軼iu? Ostr jazd m這dzie篡 na tylnym siedzeniu s造cha by這 na ca造m osiedlu! Okres nastu lat to specyficzny czas, gdy ma si czym, ma si z kim ale nie ma si gdzie. Rozwi您anie tego problemu znalaz豉 m這da para, kt鏎a urz康zi豉 sobie naprawd ostr jazd w samochodzie na jednym z osiedlowych parking闚. Niestety, jak si okaza這, g這郾e krzyki oraz brak przyciemnianych szyb w po陰czeniu z godzinami szczytu, nie by這 zbyt dobrym pomys貫m... ■ Przyt鏎-ㄆnowo. Przerwa w dostawie wody. W zwi您ku z modernizacj sieci wodoci庵owej biegn帷ej pod ulic Zalewow w najbli窺zy czwartek 14 czerwca 2018 r. , w godzinach 9.00 – 14.00 nast徙i przerwa w dostawie wody dla ulicy Zalewowej od S御iedzkiej do Szmaragdowej oraz ulicy Zarzecze. Zak豉d Wodoci庵闚 i Kanalizacji przeprasza za wszelkie utrudnienia. ■ Gdy nadejdzie 鄉ier, b璠ziecie czeka jak owce na rze. S逝瘺y ze strachu nabior wody w usta… Jak pokaza造 ostatnie wydarzenia zwi您ane z marynarzem kt鏎y przed 鄉ierci krwawi z uszu, nosa oraz wymiotowa krwi, s逝瘺y nie maj planu, na to jak zapewni bezpiecze雟two mieszka鎍om 安inouj軼ia. Co wi璚ej, podobnie jak z katastrof w Czarnobylu, s逝瘺y maj tendencj do trzymaj tajemnicy do samego ko鎍a i nie informuj o najwa積iejszych aspektach, skazuj帷 tym samym nas i nasze rodziny na 鄉ier. Postanowili鄉y ujawni, jak dzia豉j s逝瘺y w przypadku zagro瞠nia 篡cia mieszka鎍闚 oraz to, jak niech皻nie udzielaj informacji na temat zagro瞠nia na przyk豉dzie zdarzenia z chorym marynarzem ■ Joanna Agatowska w programie Radio Szczecin "Rozmowy pod krawatem" na pytanie redaktora o to czy by豉 wywierana na ni presja ze strony otoczenia prezydenta 痂urkiewicza, aby si zwolni豉 z OSiR, odpowiedzia豉, 瞠 jej zwolnienie si ma zwi您ek z tym, 瞠 musi po鈍i璚i du穎 czasu na przygotowanie kampanii ■ Wielka awantura na warszowskim „Placu Pigalle”. Zacz窸o si od kobiety, sko鎍zy這 na polsko-ukrai雟kiej b鎩ce. Podczas interwencji s逝瘺y zatrzyma造 8 m篹czyzn narodowo軼i ukrai雟kiej, za pogotowie zabra這 do szpitala 5 mieszka鎍闚 Warszowa. Poza tym policjanci ze stra膨 graniczn przetransportowali obywateli Ukrainy na posterunek policji, gdzie odby這 si dok豉dne sprawdzanie dokument闚 i stanu trze德o軼i sprawc闚 ■ To by nieprzemy郵any chuliga雟ki wybryk”-kapitan 瘸glowca Kruzensztern przeprosi za profanacj pomnika Jana Paw豉 II Kapitan rosyjskiego 瘸glowca „Kruzensztern” zdecydowanie pot瘼i zachowanie marynarzy, kt鏎zy dopu軼ili si zbeszczeszczenia popiersia Jana Paw豉 II. Informacj ze zdj璚iem otrzymanym od czytelnika opublikowali鄉y na portalu iswinoujscie.pl. Kapitan 瘸glowca z kolei sw鎩 list w tej sprawie skierowa do „mieszka鎍闚 安inouj軼ia, obywateli Polski i katolik闚 na ca造m 鈍iecie” ■