POGODA

Reklama

Wydarzenia

Dr J霩ef Pluci雟ki • 字oda [14.09.2011, 14:06:14] • 安inouj軼ie

M造ny i m造narze znad 安iny (1)

M造ny i m造narze znad 安iny (1)

Prawdopodobny wygl康 najstarszego wiatraka znad 安iny.(fot. Archiwum )

Ukszta速owanie wyspy Uznam, usianej pag鏎kami i wzniesieniami i z racji nadmorskiego po這瞠nia nawiedzanej silnymi wiatrami spowodowa這 瞠 ju od XVII wieku w jej krajobraz wpisane by造 m造ny wiatrowe nazywane wiatrakami. W niekt鏎ych wioskach znajdowa造 si nieraz dwa lub wi璚ej wiatrak闚 stanowi帷ych nap璠 dla kamieni m造雟kich lub te pompuj帷ych wod. Wraz z rozwojem techniki, na prze這mie XIX i XX wieku wiatraki powoli znika造 z krajobrazu wyspy Uznam. Do dzisiaj pozosta這 ich jeszcze kilkana軼ie. Co wi璚ej nasi zachodni s御iedzi w niekt鏎ych miejscowo軼iach ( np. w Neppermin ) rekonstruuj rozebrane ju wiatraki.

W dziejach naszego miasta istnia這 tak瞠 kilka tych malowniczych budowli. W opisach miasta z pocz徠k闚 XIX wieku znajdujemy stwierdzenie, 瞠 安inouj軼ie wygl康em swym przypomina這 bardziej holendersk mie軼in ni przeci皻ne pomorskie miasto. Dominowa造 tu bowiem parterowe domki otoczone ukwieconymi ogr鏚kami, z 豉weczkami na przyzbie. Nie by這 mur闚 obronnych i baszt, natomiast by這 kilka wiatrak闚. Ich liczba, na 闚czesnym obszarze miasta, w pewnych okresach dochodzi豉 do pi璚iu jednocze郾ie funkcjonuj帷ych. Uwieczniano to na wielu wizerunkach z tamtego okresu.

M造ny i m造narze znad 安iny (1)

Panorama 安inouj軼ia z widocznymi wiatrakami. Staloryt Rosm酲ler’a, 1837 r.(fot. Archiwum )

M造narskie rzemios這 posiada這 w闚czas rang wyj徠kow. Nie zaliczali si oni do wolnych rzemie郵nik闚, ale byli swego rodzaju urz璠nikami. Posiadali okre郵one przepisami przywileje i powinno軼i, a mieszka鎍y poszczeg鏊nych miejscowo軼i, mogli dokonywa przemia逝, tylko w wyznaczonym m造nie. System rozlicze m造narza z w豉軼icielem gruntu, na kt鏎ym stawiano m造n, by dosy skomplikowany, ale w zasadzie zaj璚ie to nale瘸這 do bardziej lukratywnych. Na terenie obecnego 安inouj軼ia m造narze p豉cili pocz徠kowo dzier瘸w kr鏊ewskiemu fiskusowi, a nast瘼nie, po 1765 roku, kiedy to osada uzyska豉 prawa miejskie, samorz康owi miejskiemu. Poniewa op豉ty wnoszone przez m造narzy stanowi造 w bud瞠cie miasta istotn pozycj, gmina przez pierwsze dziesi璚iolecia bardzo ch皻nie przekazywa豉 w m造narski pacht liczne wydmowe, nieos這ni皻e pag鏎ki i wydawa豉 koncesje na prowadzenie m造n闚.

M造ny i m造narze znad 安iny (1)

Usytuowanie pierwszego 鈍inoujskiego m造na na planie z XVIII w.(fot. Archiwum )

Pierwszy, najstarszy 鈍inoujski wiatrak, rozpocz皻o stawia w pocz徠kach 1749 roku a wi璚 jeszcze przed powstaniem miasta. Wcze郾iej miejscowi rolnicy zamieszkuj帷y w male鎥iej wioseczce Westswine, dokonywali przemia堯w w Kamminke. Tamtejszy m造narz gor帷o wi璚 protestowa przeciw powstawaniu konkurencji, 郵帷 skargi nawet do samego Berlina. Mimo tego, w rejonie dzisiejszego targowiska miejskiego przy ul. Steyera, w 1750 roku kr璚i si zacz窸y 鄉ig豉 pierwszego, 鈍inoujskiego wiatraka. W闚czas by這 to nadbrze積e pustkowie, na kt鏎ych hula造 wiatry, nie zak堯cone 瘸dn budowl czy wysok ro郵inno軼i. Jak wi瘯szo嗆 podobnych konstrukcji w tym rejonie Pomorza, by to wiatrak typu holenderskiego. Podstawa jego by豉 nieruchoma natomiast obrotow, z mo磧iwo軼i ustawienia 鄉igie do kierunku, by豉 g這wica. Z up造wem lat wiatrak 闚 zmienia kilkakrotnie w豉軼icieli, kt鏎zy zawzi璚ie procesowali si o wysoko嗆 p豉conej dzier瘸wy. W 1850 spotka go los zwyczajny dla wielu m造n闚 - spali si. W tym miejscu nieco p騧niej zbudowano najpierw m造n parowy a potem tartak.
Wobec rosn帷ego zapotrzebowania, w 1755 roku rozpocz皻o budow nowego m造na, niemal w obecnym centrum miasta, a mianowicie u zbiegu dzisiejszych ulic Chrobrego i Armii Krajowej. W闚czas by這 to bezpo鈔ednie s御iedztwo portu. Od 1767 roku w豉da nim m造narz Johann K霵ig, kt鏎y zas造n掖 nie tyle z m造narskiego kunsztu, ile z wyj徠kowego pieniactwa. Procesowa si on m.in. z Zarz康em Miasta, w zwi您ku z budow w latach 1804 - 1805 鈍inoujskiego ratusza, jak te z niezwykle wp造wowym nawet na kr鏊ewskim dworze, senatorem Krause. Wed逝g m造narza, ratusz jak i stawiane po s御iedzku domy mieszkalne, zabiera mia造 wiatr, niezb璠ny do poruszania m造雟kich 鄉igie a zatem i kamieni. Narazi si tym miejscowym notablom i to bardzo. Gdy w 1816 r. m造n spali si, nie uzyska on ju zgody na jego odbudow. Oficjalnie, by nie utrudnia komunikacji ulicznej. Albowiem w豉dza, tak dawniej jak i teraz, zawsze pretekst znajdzie by uciszy krn帳rnego obywatela.

M造ny i m造narze znad 安iny (1)

. M造n K霵iga, na rogu obecnych ulic Armii Krajowej i Chrobrego. Fragment planu z Archiwum Pa雟twowego w Szczecinie.(fot. Archiwum )

Jeszcze jeden 鈍inoujski wiatrak zosta wzniesiony w 1788 roku, r闚nie przez wspomnianego wy瞠j K霵iga, w pobli簑 obecnego Kapitanatu Portu. By to tak瞠 wiatrak typu holenderskiego. Zmienia on w豉軼icieli kilkakrotnie, a 1819 roku spali si.

M造ny i m造narze znad 安iny (1)

Okaza造 wiatrak w pobli簑 obecnego Kapitanatu Portu. Staloryt Rosm酲ler’a, 1835 r. (fot. Archiwum )

Podejmowane przez kolejnych w豉軼icieli pr鏏y odbudowy m造na, nie powiod造 si. Sprzeciw stawiali s御iedzi, dla kt鏎ych blisko嗆 wiatraka oznacza豉 zakaz budowy wy窺zych ni parterowe budynk闚 co wynika這 z 闚czesnych przepis闚. Pr鏏y jego odbudowy ju nie podj皻o i wkr鏒ce, w miejscu tym stan掖 budynek mieszkalny. O innych, zapisanych w dziejach miasta wiatrakach napisz w odcinku nast瘼nym.

廝鏚這: www.iswinoujscie.pl


komentarzy: 17, skomentuj, drukuj, udost瘼nij

Twoim Zdaniem

Dodaj Komentarz

Dodaj帷 komentarz akceptujesz
Regulamin oraz Polityk prywatno軼i.

Zauwa篡貫 b陰d lub komentarz niezgodny z regulaminem?
 
Ogl康asz 1-17 z 17

Go嗆 • Niedziela [25.09.2011, 22:28:59] • [IP: 80.245.178.**]

wi璚ej fotek ze starego miasta, please!

PaSo • 字oda [21.09.2011, 22:01:40] • [IP: 46.115.23.***]

Panie Doktorze!Martwimy si. Czekamy ju 9-ty dzie na kolejny artyku. Mam nadzieje ze wszystko OK-bo kto nam b璠zie opisywa historie naszego Swinoujscia. Pozdrawiam.

tubylec • Pi徠ek [16.09.2011, 21:14:41] • [IP: 87.207.164.***]

Do go軼ia z 13.oo, jestem zainteresowany zdj璚iami lotniczymi. Teraz mieszkam daleko naszego miasta, mo瞠 jest jaki spos鏏 uzyska takie zdj璚ia (interesuje mnie ma造 fragment miasta)?

Go嗆 • Pi徠ek [16.09.2011, 13:34:24] • [IP: 80.245.180.**]

w Przytorze by造 dwa pierwsze od 鈍inoujskich

Go嗆 • Pi徠ek [16.09.2011, 13:00:05] • [IP: 80.54.123.**]

posiadam rowniez 822 zdjecia lotnicze swinoujscia i okolic (twierdze, baterie i inne) z lat 42 43 44 45 jesli ktos chetny poogladac i omowic fotografie mozna sie spotkac

Go嗆 • Pi徠ek [16.09.2011, 11:01:06] • [IP: 80.54.123.**]

cmentarz ruskich zolnierzy?? mylisz sie

Go嗆 • Pi徠ek [16.09.2011, 10:03:53] • [IP: 80.54.123.**]

na przed逝瞠niu ul Konopnickiej byly budynki koszarowe, mam pare map swinoujscia gg28845507

Go嗆 • Pi徠ek [16.09.2011, 10:01:45] • [IP: 83.21.231.***]

Czwartek [15.09.2011, 11:11]  [IP: 31.63.195.*** Wille oficer闚 to mo瞠 zbyt du穎 powiedziane, tam by stary cmentarz o ile si nie myl ruskich 穎軟ierzy.

Go嗆 • Pi徠ek [16.09.2011, 09:36:32] • [IP: 83.21.231.***]

czy wie kto sk康 mog 軼i庵n望 star map 安inouj軼ia?

Andrzej • Czwartek [15.09.2011, 13:37:33] • [IP: 195.117.222.***]

Dzi瘯uj Panie Doktorze za kolejny 鈍ietny artyku, jestem pe貫n uznania.Pozdrawiam.Andrzej.

Go嗆 • Czwartek [15.09.2011, 12:55:48] • [IP: 217.97.193.***]

11:11] • [IP: 31.63.195.***]: o il si nie myl to przy tej alei sta造 wille oficer闚...

Ogre • Czwartek [15.09.2011, 11:11:13] • [IP: 31.63.195.***]

A mo瞠 co o przed逝瞠niu ul.Konopnickiej - tam jest stara aleja, a po bokach s jeszcze ruiny po jaki budynkach i s tam leje po bombach.

Go嗆 • Czwartek [15.09.2011, 10:48:32] • [IP: 217.97.193.***]

Pali造 si bo ca貫 by造 z suchego drewna, pe軟e py逝, a o鈍ietlane by造 lampami naftowymi. Po瘸r by wy陰cznie kwesti czasu.

Go嗆 • 字oda [14.09.2011, 23:01:55] • [IP: 178.180.29.***]

Ja znowu chcia bym si dowiedzie co znajdowa這 si obok mostu id帷ego w stron portu, s tam posadzone stare kasztanowce w rz璠zie.

Warszowiak • 字oda [14.09.2011, 20:26:51] • [IP: 83.21.136.***]

Panie Doktorze, dzi瘯uj za 鈍ietny tekst. Chcia豚ym zapyta czy posiada Pan (w cyfrowej formie) przedwojenne mapy Warszowa lub Ognicy? Szalenie chcia豚ym dowiedzie si co mie軼i這 si na bagnach le膨cych dzi za stacj kolejow. Pono istnia豉 tam posiad這嗆 z dworem i obszernymi stawami rybnymi. W latach 60 sta造 jeszcze resztki tego dworku. Wie Pan co na ten temat? K豉niam si nisko i pozdrawiam.

Go嗆 • 字oda [14.09.2011, 16:38:27] • [IP: 92.42.112.***]

Gdzie wiatraki tam monety :D

Wr鏏elek Elemelek • 字oda [14.09.2011, 14:36:32] • [IP: 31.63.235.***]

To co te wiatraki tak si pali造? Czy瘺y konkurencja nie 酥i?

Ogl康asz 1-17 z 17
■ W bia造 dzie niemal w centrum miasta zosta pobity cz這wiek ■ Alarmuj帷e wie軼i o zatrutych par闚kach zn闚 wstrz御n窸y posiadaczami ps闚. Dwa miesi帷e temu wszyscy szukali truciciela, kt鏎y rozrzuca 鄉ierciono郾 篡wno嗆 w parku przy Chopina. Teraz par闚ki nafaszerowane trutk na szczury s rozrzucane na osiedlu Gdy雟ka. W tej sprawie pisz do nas przera瞠ni Czytelnicy, kt鏎zy boj si o swoje pieski ■ 安iat polityki jest jak poker, do ostatniej rozgrywki nie mo積a si zdradzi i trzeba zachowa kamienn twarz, nawet gdy karta nie idzie po naszej my郵i. Przekona si o tym Mateusz Rojewski z Ministerstwa Spraw Wewn皻rznych i Administracji, kt鏎y przyzna, 瞠 kandydatem Prawa i Sprawiedliwo軼i w nadchodz帷ych wyborach na Prezydenta Miasta 安inouj軼ie jest Janusz 痂urkiewicz. Teraz jego prze這瞠ni zapowiadaj, 瞠 wobec Pana Mateusza Rojewskiego zostan wyci庵ni皻e konsekwencje s逝瘺owe! Wszystko zacz窸o si od pytania jednego z mieszka鎍闚 安inouj軼ia, odno郾ie kandydata PiS w nadchodz帷ych wyborach na Prezydenta Miasta 安inouj軼ie, przes豉nego w formularzu „Napisz do Ministra”. Odpowiedzi udzieli pracownik Biura Ministra – Mateusz Rojewski, kt鏎y poinformowa 瞠 kandydatem PiS jest obecny prezydent – Janusz 痂urkiewicz ■ Masowo oszukuje na portalu OLX i twierdzi 瞠 zarobi ponad 2 miliony. Kim jest Kacper ze 安inouj軼ia? Zobacz film! ■ Dar krwi jest darem 篡cia - Czytelniczka dzi瘯uje wszystkim, kt鏎zy pomogli jej mamie ■ Zderzenie rowerzyst闚 mo瞠 mie naprawd powa積e skutki. Do takiego wypadku dosz這 w pi徠ek na 軼ie盧e rowerowej przy ulicy Matejki, gdzie 13-latek zajecha drog innemu rowerzy軼ie. Wskutek zderzenia ch這piec upad na chodnik doznaj帷 urazu g這wy na tyle powa積ego, 瞠 zosta przetransportowany do jednego ze szpitali w Szczecinie. ■ Ju dawno przywykli鄉y do widoku dzik闚 przechadzaj帷ych si ulicami, czasem mo積a spotka wytwornego lisa lub nawet godnego borsuka. Ale lubie積y υ, to co nowego. Ostrzegamy mieszka鎍闚, w mie軼ie grasuje ciekawski 這, niedyskretnie podgl康aj帷y mieszka鎍闚 przez okna. Chro闓y 穎ny, matki i ma貫 dzieci, prawdziwe zwierz grasuje po mie軼ie ■ Na jednej z dzia貫k znaleziono zw這ki dw鏂h os鏏. Ogl璠ziny miejsca trwa造 do p騧nych godzin nocnych. W sprawie prowadzone jest 郵edztwo. Wczoraj w godzinach popo逝dniowych za 鈍ietlic Ogrody Granica znaleziono cia豉 dw鏂h os鏏. Zw這ki kobiety i m篹czyzny by造 ju w stanie rozk豉du. Nieoficjalnie dowiedzieli鄉y si, 瞠 denaci mieli ponad 60 lat. Cia這 m篹czyzny wisia這 wewn徠rz, kobiety le瘸這. Na miejscu zjawi si prokurator, policja, wezwano r闚nie stra瘸k闚, kt鏎zy pomagali w akcji po zmroku, do鈍ietlaj帷 teren. Cia豉 zosta造 zabezpieczone do sekcji zw這k i zabrane ■