POGODA

Reklama

Wydarzenia

Dr J霩ef Pluci雟ki • 字oda [14.09.2011, 14:06:14] • 安inouj軼ie

M造ny i m造narze znad 安iny (1)

M造ny i m造narze znad 安iny (1)

Prawdopodobny wygl康 najstarszego wiatraka znad 安iny.(fot. Archiwum )

Ukszta速owanie wyspy Uznam, usianej pag鏎kami i wzniesieniami i z racji nadmorskiego po這瞠nia nawiedzanej silnymi wiatrami spowodowa這 瞠 ju od XVII wieku w jej krajobraz wpisane by造 m造ny wiatrowe nazywane wiatrakami. W niekt鏎ych wioskach znajdowa造 si nieraz dwa lub wi璚ej wiatrak闚 stanowi帷ych nap璠 dla kamieni m造雟kich lub te pompuj帷ych wod. Wraz z rozwojem techniki, na prze這mie XIX i XX wieku wiatraki powoli znika造 z krajobrazu wyspy Uznam. Do dzisiaj pozosta這 ich jeszcze kilkana軼ie. Co wi璚ej nasi zachodni s御iedzi w niekt鏎ych miejscowo軼iach ( np. w Neppermin ) rekonstruuj rozebrane ju wiatraki.

W dziejach naszego miasta istnia這 tak瞠 kilka tych malowniczych budowli. W opisach miasta z pocz徠k闚 XIX wieku znajdujemy stwierdzenie, 瞠 安inouj軼ie wygl康em swym przypomina這 bardziej holendersk mie軼in ni przeci皻ne pomorskie miasto. Dominowa造 tu bowiem parterowe domki otoczone ukwieconymi ogr鏚kami, z 豉weczkami na przyzbie. Nie by這 mur闚 obronnych i baszt, natomiast by這 kilka wiatrak闚. Ich liczba, na 闚czesnym obszarze miasta, w pewnych okresach dochodzi豉 do pi璚iu jednocze郾ie funkcjonuj帷ych. Uwieczniano to na wielu wizerunkach z tamtego okresu.

M造ny i m造narze znad 安iny (1)

Panorama 安inouj軼ia z widocznymi wiatrakami. Staloryt Rosm酲ler’a, 1837 r.(fot. Archiwum )

M造narskie rzemios這 posiada這 w闚czas rang wyj徠kow. Nie zaliczali si oni do wolnych rzemie郵nik闚, ale byli swego rodzaju urz璠nikami. Posiadali okre郵one przepisami przywileje i powinno軼i, a mieszka鎍y poszczeg鏊nych miejscowo軼i, mogli dokonywa przemia逝, tylko w wyznaczonym m造nie. System rozlicze m造narza z w豉軼icielem gruntu, na kt鏎ym stawiano m造n, by dosy skomplikowany, ale w zasadzie zaj璚ie to nale瘸這 do bardziej lukratywnych. Na terenie obecnego 安inouj軼ia m造narze p豉cili pocz徠kowo dzier瘸w kr鏊ewskiemu fiskusowi, a nast瘼nie, po 1765 roku, kiedy to osada uzyska豉 prawa miejskie, samorz康owi miejskiemu. Poniewa op豉ty wnoszone przez m造narzy stanowi造 w bud瞠cie miasta istotn pozycj, gmina przez pierwsze dziesi璚iolecia bardzo ch皻nie przekazywa豉 w m造narski pacht liczne wydmowe, nieos這ni皻e pag鏎ki i wydawa豉 koncesje na prowadzenie m造n闚.

M造ny i m造narze znad 安iny (1)

Usytuowanie pierwszego 鈍inoujskiego m造na na planie z XVIII w.(fot. Archiwum )

Pierwszy, najstarszy 鈍inoujski wiatrak, rozpocz皻o stawia w pocz徠kach 1749 roku a wi璚 jeszcze przed powstaniem miasta. Wcze郾iej miejscowi rolnicy zamieszkuj帷y w male鎥iej wioseczce Westswine, dokonywali przemia堯w w Kamminke. Tamtejszy m造narz gor帷o wi璚 protestowa przeciw powstawaniu konkurencji, 郵帷 skargi nawet do samego Berlina. Mimo tego, w rejonie dzisiejszego targowiska miejskiego przy ul. Steyera, w 1750 roku kr璚i si zacz窸y 鄉ig豉 pierwszego, 鈍inoujskiego wiatraka. W闚czas by這 to nadbrze積e pustkowie, na kt鏎ych hula造 wiatry, nie zak堯cone 瘸dn budowl czy wysok ro郵inno軼i. Jak wi瘯szo嗆 podobnych konstrukcji w tym rejonie Pomorza, by to wiatrak typu holenderskiego. Podstawa jego by豉 nieruchoma natomiast obrotow, z mo磧iwo軼i ustawienia 鄉igie do kierunku, by豉 g這wica. Z up造wem lat wiatrak 闚 zmienia kilkakrotnie w豉軼icieli, kt鏎zy zawzi璚ie procesowali si o wysoko嗆 p豉conej dzier瘸wy. W 1850 spotka go los zwyczajny dla wielu m造n闚 - spali si. W tym miejscu nieco p騧niej zbudowano najpierw m造n parowy a potem tartak.
Wobec rosn帷ego zapotrzebowania, w 1755 roku rozpocz皻o budow nowego m造na, niemal w obecnym centrum miasta, a mianowicie u zbiegu dzisiejszych ulic Chrobrego i Armii Krajowej. W闚czas by這 to bezpo鈔ednie s御iedztwo portu. Od 1767 roku w豉da nim m造narz Johann K霵ig, kt鏎y zas造n掖 nie tyle z m造narskiego kunsztu, ile z wyj徠kowego pieniactwa. Procesowa si on m.in. z Zarz康em Miasta, w zwi您ku z budow w latach 1804 - 1805 鈍inoujskiego ratusza, jak te z niezwykle wp造wowym nawet na kr鏊ewskim dworze, senatorem Krause. Wed逝g m造narza, ratusz jak i stawiane po s御iedzku domy mieszkalne, zabiera mia造 wiatr, niezb璠ny do poruszania m造雟kich 鄉igie a zatem i kamieni. Narazi si tym miejscowym notablom i to bardzo. Gdy w 1816 r. m造n spali si, nie uzyska on ju zgody na jego odbudow. Oficjalnie, by nie utrudnia komunikacji ulicznej. Albowiem w豉dza, tak dawniej jak i teraz, zawsze pretekst znajdzie by uciszy krn帳rnego obywatela.

M造ny i m造narze znad 安iny (1)

. M造n K霵iga, na rogu obecnych ulic Armii Krajowej i Chrobrego. Fragment planu z Archiwum Pa雟twowego w Szczecinie.(fot. Archiwum )

Jeszcze jeden 鈍inoujski wiatrak zosta wzniesiony w 1788 roku, r闚nie przez wspomnianego wy瞠j K霵iga, w pobli簑 obecnego Kapitanatu Portu. By to tak瞠 wiatrak typu holenderskiego. Zmienia on w豉軼icieli kilkakrotnie, a 1819 roku spali si.

M造ny i m造narze znad 安iny (1)

Okaza造 wiatrak w pobli簑 obecnego Kapitanatu Portu. Staloryt Rosm酲ler’a, 1835 r. (fot. Archiwum )

Podejmowane przez kolejnych w豉軼icieli pr鏏y odbudowy m造na, nie powiod造 si. Sprzeciw stawiali s御iedzi, dla kt鏎ych blisko嗆 wiatraka oznacza豉 zakaz budowy wy窺zych ni parterowe budynk闚 co wynika這 z 闚czesnych przepis闚. Pr鏏y jego odbudowy ju nie podj皻o i wkr鏒ce, w miejscu tym stan掖 budynek mieszkalny. O innych, zapisanych w dziejach miasta wiatrakach napisz w odcinku nast瘼nym.

廝鏚這: www.iswinoujscie.pl


komentarzy: 17, skomentuj, drukuj, udost瘼nij

Twoim Zdaniem

Dodaj Komentarz

Przed zamieszczeniem komentarza zapoznaj si z regulaminem.

 
Zauwa篡貫 b陰d lub komentarz niezgodny z regulaminem?
 
Ogl康asz 1-17 z 17

Go嗆 • Niedziela [25.09.2011, 22:28:59] • [IP: 80.245.178.**]

wi璚ej fotek ze starego miasta, please!

PaSo • 字oda [21.09.2011, 22:01:40] • [IP: 46.115.23.***]

Panie Doktorze!Martwimy si. Czekamy ju 9-ty dzie na kolejny artyku. Mam nadzieje ze wszystko OK-bo kto nam b璠zie opisywa historie naszego Swinoujscia. Pozdrawiam.

tubylec • Pi徠ek [16.09.2011, 21:14:41] • [IP: 87.207.164.***]

Do go軼ia z 13.oo, jestem zainteresowany zdj璚iami lotniczymi. Teraz mieszkam daleko naszego miasta, mo瞠 jest jaki spos鏏 uzyska takie zdj璚ia (interesuje mnie ma造 fragment miasta)?

Go嗆 • Pi徠ek [16.09.2011, 13:34:24] • [IP: 80.245.180.**]

w Przytorze by造 dwa pierwsze od 鈍inoujskich

Go嗆 • Pi徠ek [16.09.2011, 13:00:05] • [IP: 80.54.123.**]

posiadam rowniez 822 zdjecia lotnicze swinoujscia i okolic (twierdze, baterie i inne) z lat 42 43 44 45 jesli ktos chetny poogladac i omowic fotografie mozna sie spotkac

Go嗆 • Pi徠ek [16.09.2011, 11:01:06] • [IP: 80.54.123.**]

cmentarz ruskich zolnierzy?? mylisz sie

Go嗆 • Pi徠ek [16.09.2011, 10:03:53] • [IP: 80.54.123.**]

na przed逝瞠niu ul Konopnickiej byly budynki koszarowe, mam pare map swinoujscia gg28845507

Go嗆 • Pi徠ek [16.09.2011, 10:01:45] • [IP: 83.21.231.***]

Czwartek [15.09.2011, 11:11]  [IP: 31.63.195.*** Wille oficer闚 to mo瞠 zbyt du穎 powiedziane, tam by stary cmentarz o ile si nie myl ruskich 穎軟ierzy.

Go嗆 • Pi徠ek [16.09.2011, 09:36:32] • [IP: 83.21.231.***]

czy wie kto sk康 mog 軼i庵n望 star map 安inouj軼ia?

Andrzej • Czwartek [15.09.2011, 13:37:33] • [IP: 195.117.222.***]

Dzi瘯uj Panie Doktorze za kolejny 鈍ietny artyku, jestem pe貫n uznania.Pozdrawiam.Andrzej.

Go嗆 • Czwartek [15.09.2011, 12:55:48] • [IP: 217.97.193.***]

11:11] • [IP: 31.63.195.***]: o il si nie myl to przy tej alei sta造 wille oficer闚...

Ogre • Czwartek [15.09.2011, 11:11:13] • [IP: 31.63.195.***]

A mo瞠 co o przed逝瞠niu ul.Konopnickiej - tam jest stara aleja, a po bokach s jeszcze ruiny po jaki budynkach i s tam leje po bombach.

Go嗆 • Czwartek [15.09.2011, 10:48:32] • [IP: 217.97.193.***]

Pali造 si bo ca貫 by造 z suchego drewna, pe軟e py逝, a o鈍ietlane by造 lampami naftowymi. Po瘸r by wy陰cznie kwesti czasu.

Go嗆 • 字oda [14.09.2011, 23:01:55] • [IP: 178.180.29.***]

Ja znowu chcia bym si dowiedzie co znajdowa這 si obok mostu id帷ego w stron portu, s tam posadzone stare kasztanowce w rz璠zie.

Warszowiak • 字oda [14.09.2011, 20:26:51] • [IP: 83.21.136.***]

Panie Doktorze, dzi瘯uj za 鈍ietny tekst. Chcia豚ym zapyta czy posiada Pan (w cyfrowej formie) przedwojenne mapy Warszowa lub Ognicy? Szalenie chcia豚ym dowiedzie si co mie軼i這 si na bagnach le膨cych dzi za stacj kolejow. Pono istnia豉 tam posiad這嗆 z dworem i obszernymi stawami rybnymi. W latach 60 sta造 jeszcze resztki tego dworku. Wie Pan co na ten temat? K豉niam si nisko i pozdrawiam.

Go嗆 • 字oda [14.09.2011, 16:38:27] • [IP: 92.42.112.***]

Gdzie wiatraki tam monety :D

Wr鏏elek Elemelek • 字oda [14.09.2011, 14:36:32] • [IP: 31.63.235.***]

To co te wiatraki tak si pali造? Czy瘺y konkurencja nie 酥i?

Ogl康asz 1-17 z 17
■ Poszukuje bialo-czarnego kota, ktory wysiadl z auta w Przytorze w okolicach Zalewowej 43 w dniu 20.11.17. Jesli bedzie u kogos na parapecie lub u kogos sie zadomowi - prosze o kontakt. Bedzie szukal schronienia oraz pozywienia. 537820602 ■
■ Czrno-bia造 kot czmychn掖 w豉軼icielowi z auta - mo瞠 kto go widzia? 20 listopada w Przytorze na ulicy Zalewowej 43 uciek z samochodu czarno - bia造 kot. Jego w豉軼iciel nie dysponuje zdj璚iem, ale by mo瞠 kot pojawi si u kogo na posesji lub wskoczy na parapet szukaj帷 schronienia lub po篡wienia. Je瞠li kto mo瞠 pom鏂 w odnalezieniu, proszony jest o kontakt z numerem 537820602 ■ Planowane wy陰czenia pr康u w Przytorze, przy ulicy Zalewowej 39. Przerwa w dostawie pr康u nast徙i 21 listopada w godzinach od 8:30 do 14:30 ■ Policjanci wsp馧dzia豉j帷 z SG zatrzymali 2 m篹czyzn do wyja郾ienia, w sprawie kradzie篡 pojazdu Tesla (zdarzenie z dn. 15.11.br.) dalsze decyzje procesowe nale瞠 b璠 do Prok. Rej. w 安inouj軼iu, prowadz帷ej 郵edztwo ■ Tesla odnaleziona w gara簑 przy ulicy Markiewicza ■ Gro幡y wypadek przed Mi璠zyzdrojami, gdzie zderzy造 si dwie osob闚ki. Z naszych informacji wynika, 瞠 1 osoba ponios豉 鄉ier na miejscu, a 2 osoby s zakleszczone w poje寮zie ■ Funkcjonariusz stra篡 granicznej odda kilka strza堯w w kierunku odje盥瘸j帷ej Tesli! Przeczytaj, co m闚i mieszka鎍y, kt鏎zy widzieli ca貫 zaj軼ie! ■ Odzyskana tesla ponownie skradziona! Tym razem ze strze穎nego parkingu plac闚ki Stra篡 Granicznej w 安inouj軼iu ■ Magia 安i徠 wkr鏒ce dotrze do 安inouj軼ia! W tym roku b璠zie du穎 nowych ozd鏏! ■ Czytelnik: Przez takie ustawienie samochod闚 na promie m鎩 znajomy sp騧ni si do pracy. Czytelnik postanowi poruszy problem znany wielu 鈍inouj軼ianom. Kolejki do prom闚 to problem znany i poruszany na 豉mach portalu iswinoujscie.pl nie po raz pierwszy i na pewno nie po raz ostatni. Mieszkaniec postanowi poruszy kwesti ustawiania samochod闚 na Bieliku. Chodzi o konkretn sytuacj, kt鏎a mia豉 miejsce w poniedzia貫k, 13 listopada w tzw. godzinach szczytu, czyli po godzinie 7:00, gdy kolejka na prom w centrum miasta by豉 ca趾iem spora ■ Pod lup 鈍inoujskiej Prokuratury Rejonowej znalaz si PEC. Zawiadomienie o mo磧iwo軼i pope軟ienia przest瘼stwa z這篡li jego pracownicy, a dok豉dniej cz這nkowie zwi您ku zawodowego. Mowa tu o nowo powsta造m Niezale積ym Samorz康nym Zwi您ku NSZZ "Solidarno嗆", Zak豉dowej Organizacji Zwi您kowej przy Przedsi瑿iorstwie Energetyki Cieplnej w 安inouj軼iu, kt鏎ego pracownicy s wyra幡ie zaniepokojeni tym, co ich zdaniem dzieje si w sp馧ce. Sprawa wydaje si by powa積a, bo 鈍inoujska prokuratura prowadzi post瘼owanie sprawdzaj帷e w sprawie z art. 296 1 k.k, kt鏎y dotyczy niegospodarno軼i ■ Czytelnik: Komunikacyjny armageddon na Warszawskiej! Zr鏏cie co z tym! ■ Spotkali si by broni Konstytucji RP i uczcili pami耩 m篹czyzny, kt鏎y podpali si w Warszawie ■ Na Pomorzu Zachodnim nie b璠zie miejsca na nud. Powstan nowe atrakcje ■ Uwaga! Zak豉d Wodoci庵闚 i Kanalizacji informuje, 瞠 w dniu 10 listopada 2017 roku (pi徠ek) zak豉d b璠zie nieczynny ■ Staniszewski jak pi豉 tarczowa. Flota - D帳 D瑿no 5-2 ■ Trzy pr鏏y dokonania oszustwa metod "na policjanta" odnotowano dzi w 安inouj軼iu. 畝dna z nich nie okaza豉 si - na szcz窷cie - udana. W dw鏂h przypadkach emeryt, do kt鏎ego dzwonili fa連zywi funkcjonariusze Centralnego Biura Antyterrorystycznego, sami nabrali podejrze, w trzecim przypadku za oszcz璠no軼i starszego pana uratowa pracownik banku. 安inoujscy policjanci przestrzegaj przed oszustami i zalecaj ostro積o嗆 przy odebraniu podejrzanego telefonu ■ Wszystkich 安i皻ych-dzie po鈍i璚ony pami璚i tych. kt鏎zy przekroczyli ju pr鏬 wieczno軼i. 安inouj軼ianie odwiedzaj groby bliskich zmar造ch. W dniu 1 listopada autobusy Komunikacji Autobusowej wo膨 pasa瞠r闚 bez bilet闚 ■ 39 - letni pracownik budowy zas豉b w trakcie wchodzenia na d德ig! Akcja stra瘸k闚 na kilkunastu metrach! ■ Uwaga! Przez najbli窺ze trzy tygodnie, w godzinach pomi璠zy 23.00 a 6.00, Zak豉d Wodoci庵闚 i Kanalizacji b璠zie prowadzi w lewobrze積ej cz窷ci miasta p逝kanie sieci wodoci庵owych. Mo瞠 to spowodowa w tych godzinach spadek ci郾ienia wody ■